Koeien

Werkstukken en spreekbeurten

Koeien liggen vaak uren in de wei. Waarop kauwen ze eigenlijk, als ze niet meer grazen?

Over koetjes, kalfjes en ... vaarsjes?

Koeien zijn vrouwelijke runderen. Mannelijke runderen zijn stieren. Een jong koetje wordt een kalf genoemd. Als deze een jaar oud is, noemen we haar een pink. Zodra een pink een kalfje heeft gekregen, heet ze een vaars. Een vaars is dus een jonge koe die voor het eerst gekalfd heeft.

Herkauwers

Als koeien grazen, happen ze gras af in de wei. Koeien zijn herbivoren. Ze eten alleen plantaardig voedsel. Ze eten bijvoorbeeld gras, hooi en mais. Als ze klaar zijn met grazen, gaan ze liggen herkauwen. Het voedsel komt dan terug in hun bek. Daarom hebben ze maar liefst vier magen. De magen van de koe heten:

  1. pens
  2. netmaag
  3. boekmaag
  4. lebmaag

De koe gaat na het grazen liggen. Het gras zit dan in de pens. Als de pens volzit, komt het gras in de netmaag. Die maakt balletjes van het voedsel. De koe boert zo´n balletje op en kauwt het nogmaals. Daarna haalt de boekmaag het vocht eruit. Tot slot komt het voedsel in de lebmaag. Deze maag lijkt op de maag die wij mensen hebben. Je zou de pensmaag, netmaag en boekmaag ook voormagen kunnen noemen, die het voorwerk doen voor de vertering.

Kuilvoer

Koeien grazen 's zomers vaak in de wei. Zo krijgen ze veel vers gras binnen. Mais voor de koeien verbouwen de veetelers vaak zelf. Dat is goedkoper dan voedsel inkopen. Voordat de winter begint, maakt de boer kuilvoer. Daarvoor droogt hij eerst gras of mais. Vervolgens bewaart hij dit in een kuil bij de boerderij. Omdat het in plastic verpakt is, is het lang houdbaar.

Melkproductie

Een koe geeft ongeveer 8.000 tot 12.000 liter melk per jaar. Dat is veel meer dan vroeger. Dit komt doordat koeien selectief gefokt worden en doordat koeien naast hun gewone voedsel krachtvoer krijgen. Melk wordt in melkblaasjes in de uiers gemaakt. Koeien gaan tegenwoordig zelf naar melkmachines als hun uiers vol zijn. Dat is tweemaal per etmaal. De melkproductie is het hoogst in de eerste tien maanden nadat een koe een kalfje heeft gekregen. Daarom wordt ervoor gezorgd dat koeien vaak een kalfje krijgen. Maar ze mogen niet bij het kalfje lopen, want die zou alle melk opdrinken. Kalfjes krijgen daarom vervangend voedsel.

Vlees

Melkkoeien zijn speciaal gefokt voor melkproductie. Andere koeien zijn voor de slacht. Zij leveren vlees. De bekende zwart-witte koeien zijn geen vleeskoeien. Daarvoor zijn ze te mager. Echte vleeskoeien zijn bijvoorbeeld de Belgische Witblauwe en de Blonde d'Aquitaine. Ze mogen met hun hele familie in de wei. Daarom zie je in Frankrijk en België vaak kalfjes bij hun moederkoe met een stier in de wei erbij.